Raport: Polska samorządów

Silna demokracja, skuteczne państwo

W roku 2018 Fundacja Batorego opublikowała raport podsumowujący wizję rozwoju samorządności lokalnej. W raporcie przedstawiono kierunek przesuwania odpowiedzialności i środków z władz centralnych w stronę samorządów.

Jego twórcy stwierdzają: „Jesteśmy przekonani, że najlepszą drogą dla wzmocnienia polskiego państwa w wymiarze krajowym i lokalnym jest dopełnienie samorządowej rewolucji poprzez pogłębienie procesu decentralizacji i wzmocnienie samorządowej autonomii w ramach struktur jednolitego państwa.”

„Skrótem raportu jest 21 rozwiązań – katalog konkretnych rozstrzygnięć dotyczących kwestii fiskalnych, organizacji służby zdrowia i oświaty, organizacji władz samorządowych, finansowania zadań, mechanizmów uczestnictwa mieszkańców we współrządzeniu, rekonstrukcji funkcji samorządu powiatowego i wojewódzkiego.”

Część z nich przytaczamy w skrócie.

Usamorządowienie opieki zdrowotnej

  • przejęcie przez samorząd województwa od Narodowego Funduszu Zdrowia roli głównego organizatora regionalnych systemów opieki zdrowotnej wraz z przejęciem funduszy na ten cel – możliwość tworzenia przez samorząd województwa koszyka regionalnego świadczeń zdrowotnych, finansowanego ze składki podwyższanej przez same województwa
  • powiat i miasto na prawach powiatu w roli organizatora podstawowej opieki zdrowotnej w nowej, poszerzonej formule – finansowanie tych zadań trafiać będzie bezpośrednio do powiatów
  • władza centralna w roli ustalającego i monitorującego standardy dostępności opieki zdrowotnej

Przywrócenie oświaty samorządom

  • zwiększenie autonomii programowej szkół i samorządów – odejście od szczegółowej podstawy programowej, ustalanej na poziomie centralnym
  • możliwość kształtowania przez szkoły i samorządy programów nauczania wraz z zachowaniem ogólnych wymogów w zakresie treści nauczania objętych egzaminami centralnymi
  • przejęcie przez władzę centralną bezpośredniej odpowiedzialności za finansowanie wynagrodzeń nauczycieli wraz z możliwością wyrównania wynagrodzeń zasadniczych w górę
  • likwidacja kuratoriów oświaty i zastąpienie ich niezależną agencją kontrolującą dostępność i jakość edukacji

Prawo do mieszkania w przyjaznej przestrzeni

  • przeciwdziałanie rozlewaniu się miast poprzez rygorystyczny zakaz zabudowy na obszarach, gdzie nie ma dostępu do podstawowych usług publicznych, wyeliminowanie decyzji o warunkach zabudowy
  • zapewnienie nowych źródeł finansowania samorządowych projektów mieszkaniowych, np. dzięki zreformowanemu podatkowi od nieruchomości i poprzez samorządowy bank mieszkaniowy

Bez wykluczenia komunikacyjnego

  • ustalenie ustawowego standardu dostępu do transportu publicznego, np. na zasadzie „autobus w każdym sołectwie”
  • przejęcie przez powiat odpowiedzialności za organizację transportu ponadgminnego i za realizację standardu dostępności komunikacyjnej, wraz z przejęciem dochodów na ten cel, np. z nowego podatku od obowiązkowych składek OC
  • dążenie do nowego „porozumienia komunikacyjnego” – nieodpłatna komunikacja miejska w zamian za rygorystyczne ograniczenia dla transportu prywatnego

Prawo do kultury

  • nowa formuła organizacyjna kultury w każdej gminie – lokalne centrum kultury jako instytucja łącząca bibliotekę publiczną z innymi formami działalności kulturalnej; zachęcanie do powierzenia prowadzenia lokalnego centrum kultury organizacjom pozarządowym
  • przeznaczony dla każdego mieszkańca bon na kulturę do wykorzystania w gminnych instytucjach kultury

Policja samorządowa

  • wyodrębnienie i podporządkowanie powiatowi części policji odpowiedzialnej za ruch drogowy i porządek publiczny
  • likwidacja straży gminnych (miejskich) poprzez ich włączenie do policji samorządowej

Podatek gminny od nieruchomości

  • podatek od nieruchomości ściśle powiązany z wartością rynkową nieruchomości, a nie z jej powierzchnią, jako docelowo najważniejsze źródło dochodów własnych samorządu
  • ulgi lub inne mechanizmy chroniące najmniej zamożnych podatników przed skokowym wzrostem obciążeń podatkowych

Lokalny podatek dochodowy

  • możliwość kształtowania przez gminę – w ramach ustawowych widełek – ostatecznej stawki PIT
  • dochody z PIT komunalnego w całości zasilają budżet lokalny

Lokalny 1 procent PIT

  • możliwość zwiększania przez mieszkańców udziału gminy w PIT na zasadzie analogicznej do mechanizmu dotychczasowego finansowania organizacji pożytku publicznego Polska samorządów
  • w zeznaniu rocznym podatnik określa, czy chce, aby w budżecie gminy pozostał dodatkowy 1 proc. PIT ponad gwarantowany ustawowo udział gmin w tym podatku

Komunalny bank mieszkaniowy

  • utworzenie – na bazie Banku Gospodarstwa Krajowego, kapitału od samorządów i Skarbu Państwa – banku kreującego kapitał przeznaczony na lokalne inwestycje mieszkaniowe

Lokalny crowdfunding

  • pozyskiwanie przez samorządy środków na dodatkowe projekty i inicjatywy bezpośrednio od mieszkańców, dokonujących dobrowolnych wpłat poprzez internetowe platformy crowdfundingowe

Mechanizm wyrównawczy

  • wyliczanie „janosikowego” uwzględniające potrzeby wydatkowe, a nie tylko poziom dochodów podatkowych – gminy i powiaty wykonujące bardziej kosztowne zadania zapłacą mniej
  • ulga metropolitalna w „janosikowym” – metropolie płacą mniej ze względu na obciążenia wynikające z zadań metropolitalnych, a ulgę finansuje państwo – nie zmniejsza ona wpłat najmniej zasobne samorządy

Magdalena Szelągowska

No Comments Yet

Comments are closed

Redakcja

redakcja@miastaiogrody.pl

Wydawca

stowarzyszenie@miastaiogrody.pl

Składki i darowizny

 38116022020000000367219228 MBank