Żelazny Most

Międzywojewódzki partnerski
projekt edukacyjny

Motto projektu: Mente et malleo

Projekt „Żelazny Most” powstał z myślą o uczniach objętych nauczaniem historii w Liceum Ogólnokształcącym im. ks. kard. Stefana Wyszyńskiego w Staszowie (województwo świętokrzyskie) oraz Podkowiańskim Liceum Ogólnokształcącym nr 60 w Podkowie Leśnej, z włączeniem młodzieży zainteresowanej z innych szkół działających w gminie podkowiańskiej i powiecie grodziskim (województwo mazowieckie).

Pomysł jest innowacją edukacyjną, jednym z niewielu projektów międzywojewódzkich w Polsce opartych na formule współpracy naukowej.

6 października 2018 podczas uroczystości Jubileuszu 100 lecia Liceum Ogólnokształcącym im. ks. kard. Stefana Wyszyńskiego w Staszowie zostało zawarte porozumienie o współpracy partnerskiej między Liceum Ogólnokształcącym im. ks. kard. Stefana Wyszyńskiego w Staszowie a Podkowiańskim Liceum Ogólnokształcącym nr 60.

Opiekę merytoryczną w nad realizacją projektu w województwie mazowieckim objęło Muzeum Starożytnego Hutnictwa im. Stefana Woydy w Pruszkowie, a patronat honorowy władze samorządowe: Burmistrz Podkowy Leśnej oraz Starosta powiatu grodziskiego, medialny – grodziskie Radio Bogoria. Warto przy tej okazji nadmienić, że projekt realizowany jest już po raz drugi, pierwsza edycja odbyła się latach 2014 – 2017 r.

Czym w takim razie jest projekt? To spotkania naukowe uczniów z pracownikami muzeum, rekonstruktorami oparte na formule zajęć teoretyczno-praktycznych, które mają na celu zapoznanie ze specyfiką warsztatu pracy archeologa, w połączeniu z poznawaniem dziejów tzw. żywej historii dwóch, największych w starożytności, ośrodków hutnictwa żelaza, działających poza granicami Imperium Rzymskiego, położonych w rejonie dzisiejszej Nowej Słupi i Pruszkowa.

Co wyjątkowego jest w tych miejscach? Przyjmuje się, że w pierwszych wiekach naszej ery w samym rejonie Gór Świętokrzyskich wyprodukowano ponad 8000 ton żelaza. Odegrało ono bez wątpienia bardzo istotną rolę w rozwoju gospodarczym ludów zamieszkujących tereny na północ od Karpat, choć nie ma źródeł pisanych, które mogłyby przybliżyć nam więcej szczegółów. Pozostały natomiast ogromne ilości osad archeologicznych, które wskazują na wybitną wiedzę ówczesnych ludów na temat hutnictwa.

Przybliżmy wiec sam proces wytopu. Podstawowym surowcem do produkcji dymarskiej jest ruda żelaza. Przed wytopem rudę poddawano różnym zabiegom mającym na celu wyeliminowanie z niej szkodliwych domieszek i wstępne przygotowanie do redukcji. Podstawowym paliwem w procesie dymarskim był węgiel drzewny. Otrzymywano go poprzez powolne zwęglanie drewna przy ograniczonym dostępie powietrza, w obiektach zwanych mielerzami.

Wytop żelaza prowadzony był w obiektach określanych w literaturze archeologicznej jako piece dymarskie. Piec składał się z dwóch zasadniczych części, dolnej zwanej kotlinką i górnej nazywanej szybem. Kotlinka była jamą wykopaną w ziemi, a jej głównym zadaniem było magazynowanie żużla spływającego ze strefy redukcji. Bezpośrednio nad kotlinką budowano szyb, czyli naziemną część pieca. Szyb służył przede wszystkim do ładowania wsadu tj. rudy i węgla drzewnego, ułatwiając jego stopniowe przemieszczanie się do strefy redukcji. Tuż nad ziemią, w dolnej części szybu, znajdowały się otwory dmuchowe, które dostarczały powietrza.

Redukcja żelaza z rudy jest złożonym procesem fizykochemicznym, w którym oprócz żelaza powstaje również materiał odpadowy w postaci żużla. W odróżnieniu od współczesnej szlaki wielkopiecowej żużle pradziejowe charakteryzują się wysoką zawartością tlenków żelaza, w granicach 20-45%.

Schematyczny przekrój przez piec dymarski typu świętokrzyskiego wg K. Bielenina: 1.

Wsad: węgiel drzewny i ruda. 2. Otwory dmuchowe. 3. Strefa redukcji. 4. Gąbczasta łupka żelaza dymarskiego. 5. Powierzchnia swobodnego krzepnięcia w górnej części kloca żużla wypełniającego kotlinkę wykopaną w lessie. 6. Szyb pieca zbudowany z płaskich bloczków − cegieł. 7. Powierzchnia ziemi.

W trakcie trwania projektu (2018-2020 r.) uczniowie oby szkół zostaną zaznajomieni ze specyfiką warsztatu pracy archeologa; gruntownie poznają kulturę materialną i duchową ludów kultury przeworskiej. Kluczowym elementem realizacji założeń merytorycznych w będzie wyjazd młodzieży na festiwal naukowy „Żelazne Korzenie” do Starachowic oraz udział w naukowych działaniach Muzeum Starożytnego Hutnictwa w Pruszkowie. Nabytą wtedy wiedzę i umiejętności uczniowie spożytkują, budując makietę pieca dymarskiego.

Przy pisaniu artykułu użyto materiałów naukowych pochodzących z oficjalnej strony internetowej Świętokrzyskiego Stowarzyszenia Dziedzictwa Przemysłowego w Kielcach http://dymarki.com/

Paweł Włoczewski, Nauczyciel historii, Podkowiańskie Liceum nr 60

No Comments Yet

Comments are closed

Redakcja

redakcja@miastaiogrody.pl

Wydawca

stowarzyszenie@miastaiogrody.pl

Składki i darowizny

 38116022020000000367219228 MBank