Fundusze Europejskie

O podstawowych zasadach wydawania środków z funduszy europejskich

Wśród osób zajmujących się zawodowo zarządzaniem projektami panuje przekonanie, że efekty i skuteczność projektów współfinansowanych ze środków UE wynikają nie tylko z samego faktu ich dofinansowania, ale przede wszystkim ze szczegółowego i niezwykle mądrego systemu przyznawania, rozliczania i monitorowania realizacji projektów. Zdarza się jednak, że chociaż za chwilę mija 15 lat, odkąd Polska jest członkiem UE, to zasady te nadal nie są znane, bywa, że ich nieznajomość jest przedmiotem żartów i kpin.

Budżet roczny Unii stanowi ok. 1% dochodu narodowego państw członkowskich. Środki te mają służyć poprawie życia codziennego obywateli. Wszyscy obywatele państw członkowskich korzystają z rezultatów działań finansowanych z budżetu Unii Europejskiej – z czystszego powietrza, plaże, bezpieczniejszej żywności, lepszych dróg, a także silniejszych gwarancji praw podstawowych.

Zasady wydawania środków z funduszy europejskich są uzgadniane dla poszczególnych okresów programowania i, oprócz zaleceń dla poszczególnych krajów, są regulowane na poziomie całej Wspólnoty. Obecnie powoli dobiega końca trzeci okres programowania 2014-2020, w którym jako członek UE, bierze udział Polska. Podział funduszy w danym kraju następuje w oparciu o krajowe i regionalne programy operacyjne, które są krajowymi dokumentami określającymi zasady i warunki dofinansowywania projektów.

Decyzje o dofinansowaniu projektów realizowanych w ramach krajowych lub regionalnych programów podejmowane są w Polsce. Funkcjonują także programy wspólne dla wszystkich krajów UE, takie jak Horyzont, Erasmus, COSME, Life, które są zarządzane bezpośrednio przez władze wspólnoty.

Aby zapewnić skuteczność wydatkowania środków z upływem lat, władze Wspólnoty wprowadzały i poprawiały sposoby przygotowania projektów, planowania celów i monitorowania ich. Początkowa metodologia tzw. matrycy projektu została zastąpiona Zarządzeniem Cyklem Projektu, którego podstawą jest biznesowe podejście Projekt Management. System jest zbudowany tak, że każdy najmniejszy projekt realizowany w firmie, szkole czy gminie musi wspierać w dający się zmierzyć sposób cele określone na poziomie wspólnoty.

Każdy kraj dla każdego swojego programu raportuje osiągnięte wskaźniki – Polska w obecnym okresie programowania składa raporty w latach 2017 i 2019. Jeśli założone wskaźniki są niezrealizowane lub zagrożone, to następuje korekta dokumentów programowych.

Najważniejsze w każdym projekcie są cele, opisywane na trzech poziomach: pierwszy podstawowy (produkt) to po prostu materialny opis tego, co zostało zrobione, drugi poziom (rezultat) ma pokazywać efekt realizacji projektu dla bezpośrednich użytkowników, trzeci poziom pokazuje oddziaływanie projektu w szerszym otoczeniu i przez kilka lat po realizacji projektu.

Jeśli projekt polegałby na wymianie pieca, to podstawowym celem projektu (produktem) jest wymiana pieca, rezultatem jest to, że nowy piec ma mniejszą emisję substancji szkodliwych, oddziaływaniem to, że dzięki wymienionym w gminie piecom znacznie poprawiło się powietrze w gminie i regionie. Z punktu widzenia Wspólnoty – to o co chodzi to cele na poziomie oddziaływania – bo cele Wspólnotowe dotyczą czystego środowiska, jakości życia etc. na poziomie całej Unii.

Żeby je osiągnąć, trzeba zrealizować tysiące małych lokalnych projektów. W przypadku, kiedy cele danego kraju na poziomie oddziaływania nie zostaną osiągnięte, zostanie on wezwany do zwrotu środków.

Projekt musi być szczegółowo zaplanowany przed jego realizacją, a refundacja następuje na podstawie rachunków. Teoretycznie lepiej, zatem założyć ciut wyższe koszty i nie użyć ich wszystkich niż założyć za mało, a potem dołożyć więcej ze środków własnych. Z drugiej strony trzeba jednak wiedzieć, że projekty konkurują między sobą – dofinansowanie dostanie ten projekt, który przy najniższych kosztach osiągnie najwyższą efektywność.

Dorota Zbińkowska, DZ

Redakcja

redakcja@miastaiogrody.pl

Wydawca

stowarzyszenie@miastaiogrody.pl

Składki i darowizny

 38116022020000000367219228 MBank